< Wróć do wszystkich artykułów
Na zdjęciu: Fotel Chierowski 366, proj. Józef Chierowski; fot.: www.pinterest.com

Co to jest polski design? Krótki zarys historii

To co kryje się za określeniami skandynawski czy też włoski design nie jest w Europie Zachodniej tajemnicą.

Nawet średnio zaznajomiony z materią miłośnik ładnych przedmiotów, wie kim był Werner Panton i jak wygląda lampa PH. Klasycyzne obiekty skandynawskiego wzornictwa można spotkać w licznych wnętrzach, zarówno prywatnych, jak i użyteczności publicznej. Dużo trudniej jest odpowiedzieć na pytanie czym jest polski design?

Sąsiad za wschodnią granicą kojarzy się co prawda z przemysłową produkcją mebli, ale już niekoniecznie z dobrym, oryginalnym wzornictwem. Ale czy fenomen polskiego designu jest wyłącznie wynalazkiem współczesności, wschodnią odpowiedzią na zachodnie trendy, czy też może ma już swoją dobrą, sprawdzoną tradycję?

Okazuje się, że polskie wzornictwo przemysłowe może pochwalić się ciekawą historią, jakże uwikłaną w zawirowania historyczne i wynikające z nich warunki społeczno-gospodarcze. Początki projektowania w Polsce należy kojarzyć ze stowarzyszeniem Warsztaty Krakowskie powstałym w 1913 roku i zajmujacym się m.in. projektowaniem mebli, metalu, tkactwem i introligatorstwem. Należeli do niego znani polscy twórcy, tacy jak Zofia Stryjeńska i Kazimierz Młodzianowski. Stowarzyszenie odniosło spory sukces podczas Międzynarodowej Wystawy Sztuk Dekoracyjnych i Nowoczesnego Przemysłu w Paryżu w 1925 roku. Po rozwiązaniu Warsztatów Krakowskich, w 1926 roku, powołano w Warszawie Spółdzielnię Artystów Ład. Jej celem było projektowanie i wytwarzanie mebli, tkanin, ceramiki i innych przedmiotów wyposażenia wnętrz mieszkalnych, z dążeniem do doskonałości formy, surowca i wykonania.

Na zdjęciu: Krzesła z serii Muszelka, proj. Teresa Kruszewska; fot.: www.formwell.pl
Na zdjęciu: Naczynia z serwisu Dorota, proj. Lubomir Tomaszewski, Zakłady Porcelany Stołowej Ćmielów; fot.: www.as.cmielow.com.pl

Przełomowy był niewątpliwie rok 1950, gdy powstał założony przez profesor Wandę Telakowską Instytut Wzornictwa Przemysłowego (IWP), jedna z pierwszych instytucji zajmujących się wzornictwem przemysłowym w Europie. W trudnych czasach powojennych polskie wzornictwo nie miało możliwości szybkiego i jakościowego rozwoju. W sytuacji deficytów ekonomicznych oraz w specyficznym, komunistycznym ustroju, trudno było o innowacyjne wzory, style i estetykę. Uwagę zwracano przede wszystkim na ilościowy wzrost produkcji, mniej na trudne, bardziej wyszukane meble. Priorytetem stało się wtedy dopasowanie produkcji do małych mieszkań. W ten sposób powstały systemy mebli segmentowych, które piętnują polski przemysł meblarski do dziś.

Powołanie Instytutu Wzornictwa Przemysłowego przyniosło jednak znaczną poprawę sytuacji, gdyż podejmował on współpracę ze Związkiem Artystów Polskich. To w latach 50-tych obok słynnej i jakże uniwersalnej meblościanki Kowalskich powstał fenomenalny fotel Romana Modzelewskiego RM 58, zaskakujący w tamtej rzeczywistości technologią i organiczną formą.

Niestety duża grupa doskonałych projektów nigdy nie ujrzała światła dziennego, co więcej polskim wzornictwem nie chwalono się poza granicami kraju. Doprowadziło to do swoistej hermetyczności zjawiska, co idealnie odzwierciedla charakter komunistycznego systemu i tłumaczy poniekąd brak wyczucia co do wartości i specyfiki polskich projektów z tego czasu, nie tylko na świecie, ale niestety także wśród polskiej publiczności.

Na zdjęciu: Krzesło RM 58, proj. Roman Modzelewski; fot.: www.culture.pl
Na zdjęciu: Fragment wystawy Chcemy być nowocześni - polski design 1955-1968; fot.: www.yonska.blogspot.de

W Polsce nie ma muzeum designu. Jak pisze Beata Bochińska w Zacznij kochać dizajn. Jak kolekcjonować polską sztykę użytkową (Warszawa 2016, s. 140-141) obiekty dawnej sztuki użytkowej przechowywane są w wielu muzealnych magazynach, ale rzadko wystawiane (duża część tych zbiorów nie ma udokumentowanych praw do ich posiadania), co nie sprzyja budowaniu rangi polskiego wzornictwa ani w Polsce, ani na rynku międzynarodowym. Jak podaje Bochińska po 1989 roku nie zorganizowano żadnej poważnej wystawy, która pokazałaby tradycję polskiego designu. Nadal wyjątkiem pozostaje wystawa Chcemy być nowocześni – polski design 1955-1968 z kolekcji Muzeum Narodowego  w Warszawie. W 2008 roku David Crowley wypożyczył kilka obiektów na wystawę Cold War Modern. Design 1945-1970 w Victoria & Albert Museum w Londynie, ale to wydarzenie nie zmieniło stanu wiedzy o polskim wzornictwie.

W ostatnich latach, zwłaszcza od momentu wstąpienia Polski do Unii Europejskiej, sytuacja ulega zmianie. Coraz więcej polskich producentów mebli decyduje się na współpracę z młodymi projektantami, a tym samym udostępnia ich twórczość szerokiemu gronu odbiorców. Projekt Spirit of Poland od 2013 roku prowadzi intensywną promocję współczesnego polskiego wzornictwa poza granicami Polski (www.spiritofpoland.pl). Dzięki międzynarodowym wystawom i targom (np. Stół Polski lub wystawy w ramach niemieckich targów IMM Cologne) polskie produkty pomału trafiają do świadomości zachodnich odbiorców i nieustannie zyskują grono nowych miłośników. Coraz częściej pokazywane są też w zagranicznej prasie wnętrzarskiej, powstają pierwsze polskie concept stores (np. No Wódka w Berlinie), a w stylowych butikach zachodnich miast zachwycają polskie meble, niestety dla wielu funkcjonujące wciąż jako obiekty „no name”.

Na zdjęciu: Plakat promujący wystawę Polski Stół; fot.: www.exspace.pl
Na zdjęciu: Regał o zmiennych wysokościach, projekt Rajmund Teofil Hałas, 1962 r., producent Nowy Model; fot.: www.nowymodel.org

To co się w polskim designie podoba, to pomysłowość oraz innowacyjny sposób obchodzenia się z materiałami. Młodzi projektanci i producenci piszą nowy, dużo bardziej światowy rozdział polskiego wzornictwa. Co ciekawe, obok nowoczesnych realizacji do produkcji coraz częściej trafiają też ikony polskiego designu, jak na przykład regał o zmiennych wysokościach Rajmunda Teofila Hałasa promowany przez Nowy Model czy fotel model 366, projektu Józefa Chierowskiego z 1962 roku, wznowionego w 2014 roku na wyłącznej licencji przez 366 Concept.

Okazuje się, że tak jak wieloaspektowa jest polska historia, tak samo zmienne i niejednoznaczne było i jest zjawisko polskiego designu. Nie da się go zamknąć w jednym stylu, znaleźć kilku charakterystycznych określeń. Jednym z głównych założeń BeSein jest przybliżyć Państwu ten jakże ciekawy rozdział w historii europejskiego designu.

J.K.H.

 

Źródła informacji: Warsztaty Krakowskie 1913-1926, pod red. Marii Dziedzic, Kraków 2009; Spółdzielnia Artystów Ład, Kierunki i trendy w sztuce, (w:) Kolekcja Sztuki Polskiej i Światowej, nr 81, Poznań 2003; Beata Bochińska, Zacznij kochać dizajn. Jak kolekcjonować polską sztukę użytkową, Warszawa 2016; www.culture.pl; www.iwp.com

Nasza strona internetowa używa plików cookies w celach statystycznych, reklamowych oraz funkcjonalnych. Dzięki nim możemy indywidualnie dostosować stronę do twoich potrzeb. Każdy może zaakceptować pliki cookies albo ma możliwość wyłączenia ich w przeglądarce, dzięki czemu nie będą zbierane żadne informacje.